Yazan: Khulood Fatafta
Bangladeş’in Cox’s Bazar kentindeki 14 No’lu Kamp’ta yaşayan Sayed Amin’in evindeki gıda malzemeleri tükendiğinde, bir sonraki yardımın zamanı henüz gelmemiş oluyor. Amin bu durumda sekiz kişilik ailesinin ihtiyaçlarını karşılayabilmek için komşularından borç alıyor ve bir sonraki yardım tahsisatı ulaştığında borcunu ödüyor.
Amin, “Hayatımızı sürdürebilmek için borç almak zorunda kalıyoruz. Komşularımıza gidip bazı temel ihtiyaçlarımızı bize borç vermelerini istiyorum,” diyor.
Bangladeş’te çoğu Cox’s Bazar kamplarında olmak üzere yaklaşık 1,2 milyon Arakanlı Müslüman mülteci yaşıyor.
Dünya Gıda Programı (WFP), Nisan 2026’dan bu yana ailelerin ihtiyaç düzeyine dayanan yeni bir gıda yardımı sistemi uyguluyor. Buna göre en fazla ihtiyaç sahibi ailelere kişi başına aylık 12 dolar, ihtiyaç düzeyi daha düşük ailelere 10 dolar, en düşük ihtiyaç düzeyinde sınıflandırılan gruplara ise 7 dolar karşılığı yardım sağlanıyor.
BM programı, bu kesintinin son yıllarda en düşük seviyelerine gerileyen uluslararası kaynakların kıtlığına uyum sağlamak için zorunlu hâle geldiğini; önceki yardım tahsisatlarının sürdürülmesinin artık mümkün olmadığını ve bunun uzun vadede yardımların sürdürülebilirliğini tehdit ettiğini belirtti.
Beş günlük gıda
54 yaşındaki Amin, bazı gıda maddelerinin, özellikle de taze ürünlerin, ailesine yalnızca yaklaşık beş gün yettiğini ve bunun kendisini ayın geri kalanında ailesinin ihtiyaçlarını karşılamak için başka yollar aramaya ittiğini söylüyor.
Amin, “Bundan sonra ayın kalan 25 günü boyunca uzun bir dönemle karşı karşıya kalıyoruz. Bu süre içinde geçimimizi sağlamak için başka yollar aramak zorunda kalıyorum,” diyor.
Ailesine pirinç, yağ, mercimek, soğan, sarımsak ve baharatların yanı sıra sınırlı miktarda tavuk ve balık veriliyor.
Bazı ürünler tükendiğinde Amin komşularından borç alıyor. Ancak borçlanma kısa sürede bir sonraki yardımın üzerinde bir yüke dönüşüyor.
Amin, “Sürekli borç almak bizim için ağır bir yük oluşturuyor. Çünkü sonuçta aldığımız borcu geri ödemek zorundayız. Bu da bir sonraki ayın yardımının bir bölümünün, ay daha fiilen başlamadan tükenmesi anlamına geliyor,” diyor.
Borçlanma yalnızca gıdayla sınırlı kalmıyor; çocuklardan biri hastalandığında giysi, eğitim ve ilaç masraflarını da kapsıyor. Amin, kamp içindeki iş imkânlarının son derece sınırlı olduğunu ve sıkı kısıtlamalar ile denetime tabi tutulduğunu söylüyor.
Çalışmak borçları ödemeye yetmiyor
Aynı kampta 40 yaşındaki Amina Khatun, ailesinden on kişiyle birlikte yaşıyor.
Eşi gözlerindeki sağlık sorunları ve kronik göğüs rahatsızlıkları nedeniyle çalışamıyor. Amina ise aralarında iki, beş veya altı aylık süreler olabilen düzensiz iş fırsatları bulabiliyor ve bu işler yalnızca birkaç gün sürüyor.
Amina, bir afet yönetimi biriminde gönüllü olarak çalışıyor ve aylık 2.500 taka, yani yaklaşık 20 dolar ödenek alıyor. Ancak ailesinin ihtiyaçlarını karşılamak için ayda yaklaşık 7 bin takaya, yani yaklaşık 57 dolara ihtiyaç duyduğunu ve ayrıca beş çocuğun eğitim masraflarını karşıladığını söylüyor.
Amina, “Gelirim giderlerimizi karşılamaya yetmediğinde ve başka hiçbir yardım kaynağı bulamadığımızda durumumuz son derece zorlaşıyor ve borç almaktan başka seçeneğim kalmıyor,” diyor.
Ailesinin mevcut borcu 10 bin ile 20 bin taka, yani yaklaşık 80 ila 160 dolar arasında. Bu borcun büyük bölümü acil tıbbi durumlar nedeniyle oluşmuş durumda.
Amina, iş imkânlarının bulunmamasının borçları ödemeyi zorlaştırdığını ve çocuklarının geleceğine ilişkin kaygılarını artırdığını söylüyor.
Borç bakkallara kadar uzanıyor
Borçlanma yalnızca komşularla sınırlı kalmıyor; kamp içindeki dükkânlara da uzanıyor ve günlük ihtiyaçların karşılanması ertelenmiş borçlara dönüşüyor.
Aynı kampta dükkân işleten Mohammad Shafiq, ailelerin yağ, soğan, mercimek, sarımsak ve baharat gibi temel ürünleri veresiye satın aldığını ve bazı borçların bir haftadan 15 güne kadar sürdüğünü anlatıyor.
Shafiq, “Yaklaşık her on müşteriden beşinin veresiye alışveriş yaptığını söyleyebiliriz,” diyor ve bu tahminin resmî bir istatistiğe değil, müşterilerle günlük ilişkilerine dayandığını vurguluyor.
Bazı müşterilerin borçlarının aydan aya biriktiğini belirten Shafiq, bu borçların bazı durumlarda 6 bin takaya, yani yaklaşık 49 dolara kadar çıkabildiğini söylüyor.
Shafiq ayrıca, “yalnızca bir kişinin çalışabilecek durumda olduğu” ailelerin ödemelerde gecikmeye daha yatkın olduğunu belirtiyor.
Finansman baskısı
Bu bireysel borçlar, devam eden finansman açıklarının yardım programlarının temel ihtiyaçları karşılama kapasitesini tehdit ettiği bir dönemde, Arakanlı Müslüman mültecilere yönelik insani müdahale üzerindeki artan baskılarla birlikte yaşanıyor.
Dünya Gıda Programı, Şubat 2026’da Arakanlı Müslümanlara yönelik hayat kurtarıcı gıda ve beslenme programları için 147 milyon dolarlık bir finansman açığıyla karşı karşıya olduğunu açıkladı.
Mayıs 2026’da ise BM ve ortakları, Bangladeş’teki Arakanlı Müslüman mültecilerin ve ev sahibi toplulukların en acil ihtiyaçlarını karşılamak için 710,5 milyon dolar sağlanması çağrısında bulundu.
Sınırlı gıda yardımları ile az sayıdaki iş imkânı arasında borç, bazı aileler için aldıkları yardımlarla gıda, ilaç, eğitim ve giysi ihtiyaçları arasındaki açığı kapatmanın bir yoluna dönüşüyor. Ancak aynı zamanda gelecekteki kaynaklarının bir bölümünü tüketiyor ve ailelerin her aya bir önceki aydan kalan borç yüküyle başlamasına neden oluyor.
